2022
Ik heb veel mee. Door mijn geprivilegieerde positie als westerse middenklasse, hoogopgeleide cisgender witte heteroman heb ik me zelden uitgesloten hoeven voelen. Nooit heb ik hoeven vechten voor mijn rechten. Nooit is het zo dat mensen me niet serieus nemen of me discrimineren omdat ik man ben, of wit.
Zonder deze doorleefde ervaring merk ik dat ik het lastig vind om anderen, die wel moeten vechten, echt te begrijpen. Niet dat ik het niet probeer, maar iets horen en zien van een ander en je proberen in de ander te verplaatsen is radicaal anders dan het zelf aan den lijve ondervinden.
Ik heb in andere landen geleefd, maar altijd als onderdeel van de hogere sociale klasse en met de luxe om weer terug te kunnen naar mijn eigen veilige leven in de Nederlandse welvaartstaat. Zelfs het trouwen met iemand uit een geheel andere cultuur – mijn vrouw komt uit Ecuador – leidt niet tot fundamenteel begrip over hoe het echt is voor de ander.
Toen werd ik ziek. Op mijn werk ving ik op ‘dat Joris beter niet voor die opdracht gevraagd kan worden omdat hij niet voldoende capaciteit heeft’. Bij voorbaat word ik uitgesloten aangezien ik ‘het toch niet aan zou kunnen’. Nu ben ik me ervan bewust dat het is om mij te beschermen tegen overbelasting. Dat vertellen ze er ook bij. Tegelijkertijd is het confronterend: ik word buitengesloten om iets waar ik zelf niets aan kan doen.
Ik realiseer me terdege dat dit niet hetzelfde is als buitengesloten worden omdat je bijvoorbeeld homoseksueel bent. Het lijkt erop in de zin dat je buiten je eigen schuld wordt uitgesloten, maar het is anders omdat homo onderdeel is van wie je bent. Het zegt niets over je capaciteiten.
Toch merk ik dat mijn ziekte me helpt om meer begrip te hebben voor wat buitensluiting is. De Boeddha zei dat je zijn leer niet zomaar moet aannemen, maar zelf door oefening moet ervaren of het waar is voor jou.
Dat geldt niet alleen aan den lijve ondervinden wat mindfulness met je kan doen, maar dit geldt ook voor de andere belangrijke pijler: compassie.
Compassie veronderstelt de mogelijkheid om je echt te kunnen verplaatsen in de ander. Dat klinkt geweldig, maar is moelijker in de praktijk te brengen als je zo van de ander verschilt door bijvoorbeeld je geprivilegieerde situatie.
Een belangrijke ingang voor de verplaatsing in de ander zit in het gemeenschappelijke lijden. Doordat mijn ziekte me heeft laten ervaren hoe het is om buitengesloten te worden merk ik dat ik beter op gevoelsniveau kan ervaren hoe het bijvoorbeeld voor mijn vrouw is om buitengesloten te worden.
Dit gemeenschappelijk lijden brengt verbondenheid met zich mee. In die zin is mijn ziek zijn een portaal naar een andere dimensie. Eén waarbij de afstand tussen de ander en mezelf wat kleiner wordt. En daar ben ik dankbaar voor.