Maart 2018
Sinds 1950 is het geluksgevoel in de westerse wereld nauwelijks veranderd. Geëxplodeerd is onze consumptie. Geëxplodeerd is de hiermee samenhangende vernietiging van onze aarde waar we afhankelijk van zijn. Ondanks alle duurzame innovaties is in 2017 de CO2 uitstoot nog nooit zo snel gestegen. Geëxplodeerd zijn zelfmoord, obesitas, verslaving, depressie en burn-out. Simpele feiten.
Toch acteren we niet op deze feiten. Geen politicus die voorstelt om consumptie te ontmoedigen, om hard in te grijpen in de mechanismes die ons vernietigen. Om de grondoorzaak aan te pakken van wat er mis is. Ja er zijn wat doelen, maar geen regering die daar serieus naar handelt. We juichen nog steeds om de vernietigende economische groei. De angst regeert. Angst voor onpopulaire maatregelen. Die echter, hoe langer we wachten straks echt extreem zullen zijn om nog een leefbare wereld te hebben.
In plaats daarvan worden we weggeleid van grondoorzaken, en angstig gemaakt voor nauwelijks er toe doende dreigingen. In 2010 heeft terrorisme wereldwijd 7.697 mensen gedood. Het kleine percentage vluchtelingen is gemiddeld minder crimineel dan de Nederlander. Echter, obesitas gerelateerde ziektes kosten jaarlijks 3 miljoen doden, zelfmoord 850.000, opwarming van de aarde nu al 300.000 doden. Coca cola, Shell en je ongelukkig voelen zijn de voornaamste vijanden, niet Al -Qaeda.
Onderzoek naar onderzoek toont aan dat geluk niet bereikt wordt door meer te hebben. Dat behoefte opwekken juist onrust veroorzaakt en meer altijd leidt tot de wens naar nog meer. En toch. Toch vliegen we door, skiën we rustig verder, blijven we kinderen maken, kopen we en kopen we, blijven we vlees eten. Vernietigen we de aarde en worden we niet gelukkiger. Puur egoïsme, pure domheid? Of is er iets anders aan de hand?
Volgens mij is het onderliggende probleem een culturele en evolutionaire. Opgegroeid in een maatschappij van overvloed en belofte van altijd meer. Aangejaagd door constante advertenties, korte termijn winst en genot als hoogste doel, weten we niet beter. Willen en kunnen we niet begrijpen dat er echt radicale verandering nodig is in hoe we leven. Met zoveel incentives die je het pad van meer consumptie opsturen is ons brein evolutionair gezien niet in staat om tegenwicht te bieden. Pakken wat je pakken kan was namelijk een prima overlevingsstrategie in laatste paar honderdduizendjaar. Dat zit hard-wired in onze brein.
Daarom is het tegenovergestelde nodig. Het moet makkelijk worden om gezonder te leven, om minder te consumeren, om je gelukkiger te voelen. Het goede doen overlaten aan de keuzevrijheid van het individu terwijl al deze negatieve incentives op hem/haar inwerken werkt gewoon niet. Dat blijkt wel uit eerder genoemde cijfers.
En wat is ervoor nodig om dit makkelijker te maken? Laten we eerst eens wat negatieve incentives weghalen. Het verbieden van advertenties van producten en diensten die slecht zijn voor mens, milieu en maatschappij bijvoorbeeld. Het extreem duur maken van diezelfde diensten en producten. Ophouden met vernietigende indoctrinatie, zoals in het onderwijs BNP groei en winstmaximalisatie centraal stellen. Of SMART phones zien voor wat ze (ook) zijn, aandachtsvernietigende machines, terwijl aandacht de meest basale vorm van liefde is. Radicaal? Je kop in het zand steken terwijl alle lichten op rood staan, dat is wat we nu doen, en dat, dat is pas radicaal.