November 2025
Het gaat veel over wat AI kan en niet kan, wat het in de toekomst eventueel zou kunnen, de consequenties ervan en de negatieve impact. Onderbelicht is volgens mij de fundamentele vraag: waartoe?
De belofte van superintelligentie
Er wordt van alles beloofd over AI, met als heilige graal de superintelligentie: een vorm van intelligentie die zowel cognitief als sociaal-emotioneel de mens zou overtreffen. De belofte is dat dit enorme efficiëntiewinsten oplevert, talloze banen overbodig maakt en oplossingen aandraagt voor onze grote mondiale uitdagingen. Dit mag kennelijk wat kosten. Sam Altman heeft het bijvoorbeeld over een groot deel van de planeet volbouwen met datacenters, plus alle benodigde energieopwekking, het watergebruik, de grondstofwinning, fabricage en het extra afval. Je zou zomaar de helft van de planeet kunnen opofferen aan dit project. Een alternatief is uitwijken naar de ruimte, maar daarvoor moet op aarde natuurlijk ook juist van alles wijken.
Stel nu dat dit allemaal lukt en we die superintelligentie – of op zijn minst een stap daaronder, algemene intelligentie – daadwerkelijk hebben. Wat hebben we daar dan aan? Helpt het ons om de belangrijkste uitdagingen waar we als mensheid voor staan op te lossen? Laten we twee grote uitdagingen eens bekijken.
Ongelijkheid
Is de oorzaak van de enorme ongelijkheid een tekort aan intelligentie, een gebrek aan efficiëntie of aan nieuwe oplossingen? Zaken die AI beloofd te kunnen verhelpen. Dat lijkt niet het geval. Waarschijnlijk zorgt AI juist voor grotere ongelijkheid, omdat slechts een kleine elite de aandelen, productiemiddelen en benodigde digitale vaardigheden bezit. Ongelijkheid wordt bovendien veroorzaakt door heel andere factoren, waar meer intelligentie weinig aan verandert, zoals de aanwezigheid van beschermende wetten, toegang tot onderwijs en mechanismen om geld en macht te herverdelen, bijvoorbeeld via belastingen.
Klimaatverandering
Is het struikelpunt bij klimaatverandering een gebrek aan efficiëntie of aan nieuwe oplossingen? Ook hier is het antwoord nee. De technologie en kennis om het probleem sterk te verminderen of zelfs op te lossen bestaan al. Dat het nog onvoldoende gebeurt, komt vooral doordat er politieke en culturele veranderingen nodig zijn, zoals het doorbreken van de enorme lobby en de erfenis van het fossiele systeem. De enorme honger van AI naar ruimte, grondstoffen, energie en water, plus de toename van elektronisch afval (de technologie in datacenters veroudert snel), zal het probleem waarschijnlijk eerder verergeren dan verhelpen.
Meer wijsheid en democratie
AGI of superintelligentie gaat de grote uitdagingen niet oplossen. Daarvoor zijn niet vooral meer of betere technologie, meer kennis of geniale nieuwe oplossingen nodig. De techindustrie heeft vaak een solutionistische blik op de wereld: het idee dat alle problemen met technische interventies zijn op te lossen, met grote blinde vlekken voor de sociale, culturele en politieke veranderingen die nodig zijn om grote problemen echt aan te pakken. In plaats van meer technologie en meer intelligentie hebben we eerder meer wijsheid nodig, en politieke veranderingen richting meer democratie, die bijvoorbeeld de lobbymacht van grote vervuilers, grote bedrijven en extreem vermogende personen inperken. Dat betekent niet dat AI waardeloos is. Het heeft zeker toegevoegde waarde op allerlei gebieden, maar laten we goed blijven kijken waartoe het dient, voor wie het werkt en of wat het ons kost, ook daadwerkelijk de moeite waard is.